Histori

Faqja Kryesore

Fajqa Tjetër >>

Gazeta „Shqiptari” në 120 vjetorin e saj (1888-2008)

Baki Ymeri (Bukuresht)

Në armatën e shtypit, çdonjëri ka nevojë për miq, njësoj siç çdo gjeneral ka nevojë për ushtarë. Të jesh pronar i një gazete, don të thotë të bëhesh një personalitet. Shfrytëzon përvojën tënde dhe inteligjencinë e të tjerëve, flijon kohën, shëndetin dhe paratë, zgjeron horizontin e njohurive dhe rrjetin e miqësisë, inauguron mendimet tua, fshikullon ligësinë, matrapazllëkun dhe padrejtësitë, nxjerr në pah dritën e së vërtetës. Duaj që të mundesh dhe ndritu që të jesh! - na porosit Bibla e Shenjtë. Dashuria dhe dituria e vërtisin botën, ndërsa shtypi është pushtet për përvetësimin e saj. Nuk ka asgjë në botë që të çarmatos më shumë se sa mendimi që përmban mirësi. Letra e Florinjtë (me afirmimin e mirësisë), dhe Letra e Zezë (me demaskimin e ligësisë), janë dy shtyllat e faqes së parë të gazetës së parë të Shoqërisë së parë shqiptare të shqiptarëve të Rumanisë „Drita” (Lumina). Gazeta mban titullin Shqiptari (Albanezul) (1888/1903), një tribunë e shqiptarizmit të mbrujtur me dashuri ndaj kombit dhe atdheut. Themelues dhe drejtor i saj është patrioti korçar, Nikolla Naço (1847/1913). Në ballë të gazetës së tij figurojnë 6 vargje të shkëputura nga Bibla e Shenjtë: Godit të të hapin/ Thirë të të digjojnë/ Kërko të të japin/ Ndritu që të jesh/ Duaj që të mundesh/ Puno që të kesh.

Nikolla Naço, sipas Lasgushit, „boton të parën gazetë shqipëtare, bën të parën shkollë shqipëtare, inauguron të parën kishë shqipëtare, dorëzon të parën xhami shqipëtare, redakton të parin plan strategjik për Kryengritjen e Madhe shqipëtare”. Gazeta e Naços, sipas Lasgushit, „ka për qëllim të vazhdojë luftën e filluar për të nxjerrë nga robëria fisin shqipëtar, duke e ngopur me dashurinë e shentëruar të mëmëdhesë, ta mësojë kombin shqipëtar që ta ruajë me shenjtëri gjuhën e tij, karakterin e tij, zakonet e stërgjyshërve dhe madhërinë e tij të përmëndur”. (Një fatos i veteranërisë shqiptare, fytyra urdhëronjëse dhe aktiviteti historik i kryeveteranit Nikolla N. Naço-Korça, Konstancë, 1932). Numri i parë i gazetës doli në dritë para 120 vitesh, më 7 Gusht 1888. Gazeta del një herë në javë, „nënë urdhërit të një pleqësie”, me artikuj në gjuhën shqipe dhe atë rumune,. Në faqet e para të numrave të parë, tribuna kombëtare e e shoqërisë Drita hapet me dy shtylla: Letëra e Florinjtë dhe letëra e Zezë, në të cilat lartësohen atdhetarët dhe fshikullohen tradhëtarët, fajtorët, prishësit e shoqërisë e të njerëzisë, njerëzit me shpirt të vogël që u shërbejnë interesave të poshtra e të turpshme. Matrapazët i gjen sot e kësaj dite në Albano/Maqedoni: bojkotojnë sponsorizimin e botimit të shtypit shqiptar në Shkup e Bukuresht, hedhin trillime fantasmagorike kundër veteranëve të luftës që dhanë kontribut për çrobërimin e Dardanisë. Mendimet e mia, thekson N. Naço në një broshurë të tij, „drejtoheshin kah krijimi i një marrëveshjeje ndërmjet shqiptarëve nga të gjitha anët e botës nëpërmjet botimit të një gazete, që do t’i shprehte konkretisht dhe do t’i përfaqësonte drejtësisht kërkesat dhe aspiratat mbarëkombëtare”.

Misioni elementar i Shqiptarit, është përforcimi i lidhjeve shqiptare me popullin rumun. Rumania, sipas Shqiptarit, “është vendi më mikpritës nga gjithë Orienti, atdheu i përparimit dhe i të gjitha lirive”. Misioni i Shqiptarit të Naços është patriotik dhe fisnik: ngritja e kulturës dhe e arsimit, zgjimi i ndjenjave kombëtare, botimi i teksteve shkollore për shkollat e para që hapeshin njëra pas tjetrës në Shqipëri. Në artikullin "Ç'duam dhe ç' kërkojmë", jepet programi i gazetës, që, de facto, ishte programi i Shoqërisë Drita, dhe ai qëndron në: „Futja e gjuhës amtare në shkolla dhe kishë, Themelimi i shoqërive dhe shkollave Shqiptare, Zhvillimi i gjuhës, historisë dhe letërsisë nacionale, Botimi i librave, revistave dhe gazetave shqipe për të përhapur dritë dhe kulturë ndër popullin shqiptar". Në vazhdim lansohet një apel që në të vërtetë është njëfarë manifesti sipas të cilit "gjithë shqiptarët, nga të gjitha anët e botës, pa dallim feje e fisi, duhet të ngritemi, të kontribuojmë me punë, me pasuri, me fjalë, me mendje e me zemër, dhe në momentin e duhur, madje edhe me jetën, për çlirimin e kombit shqiptar." Shohim pra se ata që i fajësonin redaktorët e gazetës Drita të Brailës për "gjëra politike", ata vetë vënë në njëfarë detyrimi, përdorimin, në rast nevoje, madje edhe të luftës së armatosur. Për Shqiptarin e Bukureshtit shkruajnë Lasgush Poradeci, Vani Burda, Vehbi Bala, Ismet Dërmaku, Elida Petoshati, Catalina Vatasescu etj.

Duke shkruar për shtypin shqiptar të Rumanisë, Kristia Maksuti thekson se është interesante të ndjekim mënyrën në të cilën janë reflektuar relacionet me Perandorinë Osmane, kujdesin për të mos zgjuar dyshime, për të treguar në permanencë faktin se Shoqëria Drita dëshiron të përfitojë të drejta dhe liri për popullin shqiptar, në kuadrin dhe në përkufizimet territoriale të Përandoirisë, se është fjala jo vetëm për të drejta legale të përdorimit të gjuhës dhe kulturës shqiptare, që aktiviteti i tyre nuk ështe i drejtuar kundër Sulltanit dhe se nuk kërkojnë revendikime politike që do të çonin deri në pavarësinë shtetërore të Shqipërisë. Por, në të vërtetë, ishte e qartë për çdo patriot shqiptar se lufta për emancipimin kulturor është e gërshetuar ngushtë me luftën e çlirimit kombëtar dhe se në instancë të fundit, kjo kontribuon në krijimin e rrethanave të nevojshme për përfirimin e pavarësisë. Konsiderojmë se këto masa paraprake, duke patur parasysh kushtet politike ekzistente në atë kohë, ishin në njëfarë mënyre të justifikuara, edhepse më vonë, Porta Osmane do të kërkojë që qeveria rumune të dëbojë një pjesë të patriotëve shqiptarë që aktivonin në tërritorin e Rumanisë, si pasojë e faktit se zhvillonin aksione kundër interesave të Portës. Madje, edhe në periudhën kur qeveria rumune sishte në relacione të mira me Perandorinë Osmane, këto kërkesa nuk qenë plotsuar.

Porta osmane ishte më tolerante se inkuizicioni serbo/bizantin

Edhepse gazeta ka preokupime permanente lidhur me aktivitetin e shoqërisë Drita, historiografia shqiptare konstaton se duke u bazuar në proces/ verbalet e mbledhjeve, duke botuar lajme të panumërta për organizimin e shoqërive kulturore shqiptare nga të gjitha anët, duke u sjellur lëvdata atyre që merreshin me gjuhën dhe letërsinë shqipe, me disa theksime të dukshhme të luftës për përfitimin e të drejtave

Arkiva

Rreth Nesh

Shitje

Faqja Roze

Kafja e Intelektualeve

Editorial

Intervista

Reportazhe

Histori

Portrete

Foto e Javes

Dhoma e Lajmeve

<< Faqja E Kaluar